ÇOCUKLAR VE ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ

​

                 Arkadaş edinemeyen çocuklar.. Anne baba için sıkıntı veren deneyimlerden birisi de çocuklarının okul ortamında bir arkadaş edinemediğini görmektedir. Arkadaş edinemeyen çocuk profillerine baktığımızda bu çocukların sıklıkla ya kendine güvensiz, çekingen, sosyal ortamlarda kaygı yaşayan; ya da benmerkezci, paylaşımcı olmayan, başkalarının haklarına saygı göstermeyen çocuklar olduklarını görmekteyiz.

​

                 Hangi sebeple olursa olsun arkadaşları tarafından dışlanma veya bir gruba dahil olamama her yaştaki çocuk için ciddi derecede zorlayıcı olmakta, çocukta depresyon ve davranış bozuklukları gibi sorunların ortaya çıkmasına sebep olabilmektedir.

 

Çocukların arkadaşlık kurmakta zorlanmalarının sebepleri nelerdir?

​

                Akranlarla ilişkiler, yaşlara göre farklılık gösterir. Bu nedenle zorlanma sebepleri de farklılık gösterir. Ama temelde çocuğun arkadaş edinebilmesi için sosyal becerilere ve iletişim becerilerine ihtiyacı vardır. Bunlara ek olarak kendine güvenmesi ve öz saygısının yüksek olması arkadaşlarıyla olan ilişkilerde karşılaştığı problemleri çözebilmesini sağlar. Böylece çocuk bulunduğu ortamlarda kendini kabul ettirir.

​

                Çocuğun özgüvenli olması için çocuğa evde de sorumluluk verilmesi çok önemlidir. Evde sınırlarla karşılaşmayan bir çocuk aile dışında sınırlarla karşılaşınca uyumsuz davranışlar sergileyebilir. Aile içinde anne babanın veya bir yakınının arasındaki iletişim şeklini model alabilir. Çatışmalarda hep bir tarafın kazandığı bir evde büyüyen bir çocuk, kazanmak veya kaybetmemek üzere sürekli savunmacı bir dil kullanabilir.

​

              İnsanlarla yakın ilişki geliştirmede iyi deneyimlere sahip olmayan birisinin olumlu pratikler geliştirmesi için gerçekten birinin yardımına, anlayışına ve şefkatine   ihtiyacı vardır.Bazen, tamamen olumlu deneylere ve özgüvene sahip bir çocuk veya ergen de arkadaş ilişkilerinde uyum sağlamada zorlanabilir.

​

              Bir de aynı anda çocuğun hayatında birkaç değişiklik birden olmuşsa uyum sürecinde zorlanmalar normaldir. Mesela, küçük bir şehirden İstanbul gibi bir şehre taşınan bir ailenin çocuğu hem şehir kültürünü hem okulunu hem de evini değiştirmiştir. Yani site ya da mahalle arkadaşlarını, geldiği şehirdeki sevdiği büyüklerini, öğretmenini, okul arkadaşlarını bırakıp yeniden tüm bu ilişkilerini yapılandırmak üzere yola çıkmıştır. Uyum sağlaması zaman alacaktır. Bazen taşınmaya sebep olan durumda çocuğu kaygılı, öfkeli yapar; anne babanın ayrılması gibi.

​

              Önemli olan zorlanma ve uyumlama sürecinin en az hasarla atlatılmasıdır. Bu dönemde koçluk yapmak ve psikolojik destek vermek çocuğun yaşamını kolaylaştırır. Baş etme gücünü artırır. Çevreyle ilişkilerini güçlendirir.

Yaşam bazen çocukları sınırlar, kısıtlamalarla yüz yüze getirir ve çok acımasız olabilir. Bu durumlarda anne babanın, öğretmenin etkin dinlemesi, onların sınırları kabul etmelerine ve yaşamın acı gerçeklerine uyum sağlamalarına yardımcı olacak çok önemli bir araçtır.

​

              Duyulduğunu ve anlaşıldığını hisseden çocuk, zamanla tüm duygularını dile getirmeyi öğrenebilir ve olumsuz duygularıyla başa çıkmayı başarabilir. Bununla birlikte anne babalar da etkin dinlemeyle, çocukların istedikleri bir şeyi elde edemediklerinde çok sık duydukları kızgınlık ve düşmanca duygularına tepki vermenin yeni bir yolunu öğrenmiş olurlar.

 

Ebeveynler çocuklarının arkadaş edinmelerinde ve arkadaşlıklarını geliştirmelerinde nasıl yardımcı olabilirler?

​

1. Çocuğa iyi arkadaşlık becerilerini öğretin: Bunun için ebeveynlerin kendi çocukları için iyi bir rol model olmaları oldukça önemli bir konudur. Çocuklar anne ve babalarını oldukça örnek alırlar. Belki ebeveynler bunun tam olarak farkında olmayabilirler. Fakat çocuklar ebeveynlerin yapıp ettiklerinden etkilenirler. Bu ebeveynlerin kendi arkadaşlık ve dostluk ilişkilerinde de böyledir. Arkadaşlarıyla, dostlarıyla ve komşularıyla iyi ilişkiler kuran ebeveynler çocuklarına iyi örnek olurlar.

Tabi ayrıca çocuğa zaman zaman iyi arkadaşlık ilişkilerinin nasıl olması hususunda anlatımlarda ve telkinde bulunmak da gerekir.

​

2. Çocuğun eve arkadaşlarını getirmesine izin verin: Bu yöntem de çocuğun yeni arkadaşlar edinmesi ve arkadaşlıklarını geliştirmesi için etkili bir yöntemdir. Üstelik toplumdaki kimi sosyal kuralları öğrenmesi açısından da gereklidir. Ayrıca ebeveynler de çocuğunun arkadaşlarını tanıma fırsatı bulmuş olur.

​

3. Çocuğa kendi arkadaşlarını seçme şansı tanıyın: Bu özellikle daha büyük yaştaki çocuklar için oldukça faydalıdır. Bu özellik çocuğun hayatta kendi seçimlerini yapmasına da fırsat verecek ve daha bağımsız bir kişilik geliştirmesine olanak sağlayacaktır. Bu amaçla ebeveynler bu fırsatı çocuklarına tanımalıdırlar. Tabi eğer bir tehlike olmadığı sürece..

​

4. Çocuğun arkadaşlarıyla dalga geçmesine izin vermeyin: Bu hem çocuğun arkadaşlıklarının son bulmasına hem de dalga geçilen çocuğun zihninde onarılmaz yaralar açmasına sebebiyet verebilir. 6-7 yaşları arasındaki çocukların arkadaşları tarafından alaya alınması, etiketlenmesi çocuğu oldukça kötü etkileyecektir. Bu amaçla ebeveynler çocuklarının arkadaşlık ilişkilerinde her zaman nazik davranmaları, kırıcı olmamaları gerektiği konusunda çocuklarını uyarmalı ve telkinler de bulunmalıdırlar.

​

5. Çocuğa yol gösterici olun: Çocuklar arkadaşlarıyla zaman zaman sorunlar yaşayabilirler. Hatta bazı çocuklar daha fazla sorun yaşayıp arkadaşları arasında popülarite kaybına uğrayabilirler. Bu da normal olarak çocuğu olumsuz etkileyebilir. Neden sürekli arkadaşlarının kendisinden kaçtığını, arkadaşlıklarının neden uzun süreli olmadığı hususunda kafa yorarlar. İyi bir ebeveyn çocuğunun arkadaşlık ilişkilerini iyi gözlemlemeli ve yaptığı hatalar hususunda ona yol göstermelidir. Çünkü çocuklar kendi hatalarını göremeyebilirler. Tecrübeli, güvenilir ve dışarıdan bakan birisinin öğütleri onun için oldukça faydalı olabilir.

​

6. Çocuğunuzun kendine güvenmesini sağlayın: Çocukların kendilerine güvenmesi yeni arkadaşlıklar edinmesinde ve arkadaşlıklarını pekiştirmesinde oldukça kolaylık sağlayacaktır. Kendine güvenemeyen çocuklar başkalarıyla iletişim kurmakta, yeni arkadaşlar edinmede güçlük yaşarlar. Güven eksikliklerinden dolayı kendilerini geri plana çekerler ve çekingen davranışlar gösterirler.

​

7. Önce tek bir arkadaş veya küçük bir grup ile başlayın: Özellikle küçük çocuklar yeni arkadaşlar edinme konusunda cesaretsiz davranabilirler. Bu özellikle büyük bir grup içine girdiği zaman kendisini daha da belli eder. Çocuğun ilk arkadaşlığını öncelikle tek bir çocukla kurması bu açıdan daha iyi olabilir. Kendine güveni gelir. Zamanla arkadaş grubu genişleyecektir.

​

8. Çocuğu grup halinde çalışmaya sevk eden oyunlar: Bu konu çocuğun arkadaşlıklarını daha da kuvvetlendirmesi için oldukça önemli bir özelliktir. Diğer çocuklarla grup halinde ve yardımlaşmalı olarak oynanan oyunlar ve aktiviteler çocukların birbirlerine olan bağlılığını da artırarak arkadaşlıklarını pekiştirecektir.

 

Okulda veya okul dışında ciddi derecede uyum güçlüğü yaşayan, dürtü kontrolü yetersiz, davranış bozukluğu gösteren çocuklarda altta yatabilecek psikiyatrik bozukluklar açısından değerlendirme yapılması faydalı olacaktır.